Модут нэһилиэгэр
Модукка нэһилиэнньэни кытта көрсүһүү ааспыт сылга үлэҕэ киирбит сылаас, киэҥ, сырдык оскуола саалатыгар буолан ааста. Алексей Еремеев ааспыт сыл түмүктэрин, сыл устата туох үлэ барбытын, саҥа сокуоннар тустарынан, өрөспүүбүлүкэ бүддьүөтүн ылыныыга туох уустуктар баалларын, дойду үрдүнэн, аан дойдуга бүгүҥҥү балаһыанньа туругун, инники соруктары хайдах баарынан аһаҕастык кэпсээтэ.
- Уһун сыллаах туруорсуугут ааспыт сылга олоххо киирэн уоскуйбуттара буолуо диэбитим, нэһилиэк баһылыга Ефим Ефимович көрсөөт тута амбулатория дьиэтигэр сырытыннаран биһиги иннибитигэр эбии сыал-сорук бөҕөтүн туруорда. Кырдьык икки сыллааҕыта буолан ааспыт улахан халаан уутун содула балыыһа акылаатын сытытан дьиэ туруга мөлтөх. Ол гынан баран, билигин инвестбюджекка үп-харчы суох, онон бу дьиэни атын сиргэ көһөрөн акылаатын саҥалыы түһэрэн тутуохха сөп эбит диэн сүбэлэстибит. Истиэнэтин маһа бөҕө-таҕа, онон бэйэтинэн барсыаҕа.
Салгыы спикер 2025 сыл дохуот киириитигэр, үп-харчы өттүнэн балайда ыараханнык ааспытын сырдатта. Онно бастакы биричиинэтэ – анал байыаннай дьайыы бара турар, онон сибээстээн, бары билэргит курдук, биһиги ороскуоппут балачча улаатта.
- Сыыппаранан ыллахха, биһиги урукку кэмҥэ 500 мөл солкуобай курдук үбү-харчыны резервнэй фондаҕа уурар эбит буоллахпытына, билигин 15 млрд. курдук ууруллар буолла. Ол фондаттан анал байыаннай дьайыыга сылдьар оҕолорбутугар, кинилэр дьиэ кэргэттэригэр көмө быһыытынан барар. Маны таһынан, бары билэргит курдук, сэрииттэн эмсэҕэлээбит саҥа эрэгийиэннэргэ дойду барыта көмө оҥоро олорор. Ол курдук, Кировскай уонна Докучаевскай куораттар суолларын-иистэрин, оскуолаларын, детсадтарын, култуура дьиэлэрин өрөмүөнүн, чөлүгэр түһэриитин ороскуотун бүтүннүүтүн өрөспүүбүлүкэ уйуна сылдьар, - диэн кэпсээтэ.
Иккиһинэн, аан дойдуга балаһыанньа сытыырхайан, санкциялар кыһарыйыыларын түмүгэр дохуот киириитин өттүгэр улахан мэһэйдэри көрүстүбүт диэн эттэ.
- Санкция киирэн Саха сиригэр хостоммут алмаас атыыга барбат буолан хаалла, онон урукку эргинсэр каналларбыт уларыйан хааллылар. Урукку өттүгэр Америка Холбоһуктаах Штаттарыгар, Евросоюз дойдуларыгар алмаас сүрүннээн атыыланар эбит буоллаҕына, билигин ол тохтоото. Азия ырыынагар батарар былааннаах этибит да, кытайдар кэрэ аҥардара күндү тааска улаханнык наадыйбаттар эбит. 1,5 млрд. нэһилиэнньэлээх баай судаарыстыба сыаннастара олох атын эбит. Онон сэтинньиттэн РФ Гохраныгар кыратык атыылыы олоробут. Өрөспүүбүлүкэ салалтата кэпсэтэн ыксаан оннукка барбыппыт. Ол иһин, тастан үп-харчы киириитэ уустугуран дохуот киириитэ балайда түстэ. Маны таһынан, аан дойдуга чох сыаната түһэн, 14 млрд. курдук дохуот быһыытынан киириэхтээх харчыбыт киирбэккэ хаалла. Урукку сылларга Нерюнгрига 12 мөл тонна чоҕу хостуур эбит буоллахтарына, билигин өрөспүүбүлүкэ 60-ча мөл тонна чоҕу хостуур, санаан көрүҥ. Дохуоппут киирбэт буолаҕына, ороскуоппут эмиэ аччыыр. Хата көмүспүт сыаната арыый даҕаны тахсан, 20-чэ млрд. солкуобай эбии көмүстэн киирдэ. Инньэ гынан, 2025 сылы ыараханнык туораатыбыт диэн аһаҕастык этиэхпитин наада, – диэн спикер быһаарда.
Салгыы Алексей Еремеев 2026 сылга үктэнэрбитигэр ОДьКХ систематыгар 14 млрд. иэстээх этибит, билигин 22 млрд. диэри иэс улаатта диэн кэпсээтэ. Онон, үп-харчы киириитэ уустугуран, билигин бүддьүөт харчыта сүрүннээн хамнаска, социальнай суолталаах төлөбүрдэргэ эрэ барар. Онон бэл бара турар тутуулары тохтоторго күһэллибиттэрин санатта. Саҥа тутуулары эмиэ балаһыанньа көнүөр диэри өрөспүүбүлүкэ тохтотто. Холобур, Нам 2-с №-дээх орто оскуолата былырыын үлэҕэ киириэхтээх этэ, үбэ-харчыта көрүллүбүтэ. Ол гынан баран, 24 эбийиэктэн көрүллүбүт харчыны устан уопсайа 3,5 млрд. үп-харчы ОДьКХ систематыгар бэрилиннэ.
Социальнай хайысхаларга үбүлээһин өттугэр хоту улуустарбыт сүрдээх улахан ыарахаттары көрүстүлэр. Транспортнай схемалара ыараханын билэҕит. Маны таһынан, хоту улуустарга социальнай суолталаах бородуукта тиэллиитин үбүлээһинэ эмиэ улахан уустуктары үөскэтэ сырытта диэн спикер түмүктээтэ.
Салгыы мунньах аһаҕас кэпсэтии халыыбынан ыытылынна. Модут нэһилиэгин олохтоохторо үүт харчытын төлөбүрэ тоҕо тардыллыбытын, кулууп дьиэтэ олус тымныытын, култуура сылыгар «Земский работник культуры» бырайыак үлэлиирэ наадатын, ипотека бырыһыана улаханын, «Почта России» тэрилтэ үлэтин ким дьаһайарын, кыра хамнаска ким да үлэлиэн баҕарбатын, ыты көрүү-харайыы туһунан уонна бэйэни салайыныы саҥа сокуонун тула ыйытыктары биэрдилэр.
Алексей Еремеев олохтоох салайыныы сокуонун барыла өрөспүүбүлүкэҕэ бэрт улахан кэпсэтиини таһаарбытын уонна хас да түһүмэҕинэн бары улуустарынан билиһиннэрии, ырытыы киэҥник ыытыллыбытын кэпсээтэ. Ол кэнниттэн ааспыт сыл ахсынньы 17-18 күннэригэр СӨ бэрэстэбиитэллээх уорганнарын дьокутааттарын III сийиэһигэр өрөспүүбүлүкэ бары улуустарыттан, оройуоннарыттан, куораттарыттан, нэһилиэктэриттэн сийиэскэ кытта кэлбит муниципальнай тэрээһиннэр дьокутааттара инникитин бу олус суолталаах сокуонунан салайтаран хайдах үлэлиэхтээхтэрин сокуон бары өрүтүн ымпыктаан–чымпыктаан ырыппыттарын санатта. Ааспыт сылга Алексей Ильич 8 улууска сылдьан дьону-сэргэни кытта атах тэпсэн олорон кэпсэппиттэрин, бу сокуон ис хоһоонун ырыппыттарын, кэпсээтэ. Сокуон ылыллыан иннинэ эрдэттэн үлэлэһэн субъект олохтоох усулуобуйаны учуоттаан бэйэтин сокуонунан икки таһымнаах бэйэни салайыныыны хаалларыан сөп диэн Арассыыйа таһымыгар туруорсаннар, бэйэни салайыныы ситимэ оннунан хаалбытын иһитиннэрдэ. Уопсайа Саха сиригэр 445 муниципальнай тэриллии баар: онтон 34 муниципальнай оройуон, икки куораттааҕы уокурук, 48 куораттааҕы уонна 361 сэлиэнньэлэр оннунан хаалаллар диэн бэйэбит барылбытыгар суруллан сылдьар диэн быһаарда.
Александр Атласов үүт харчытын төлөбүрэ өрөспүүбүлүкэ бүддьүөтүгэр дохуот киириитэ тардыллан хойутаата диэн иһитиннэрдэ. Аҥардас Нам улууһугар 305 тонна туттарыллыбыт үүт ситэ төлөнө илик, ити боппуруос сотору кэминэн быһаарыллыаҕа диэн эттэ.
Кини 2025 сыл тохсунньутуттан тыа хаһаайыстыбатын сорох боломуочуйалара улуустарга бэриллэн үлэ-хамнас саҥалыы аттарыллан барбытын кэпсээтэ. Ол курдук, барыллаан түмүктэр куһаҕана суохтарын бэлиэтээтэ. Ааспыт сылга уопсайа 8,5 млрд. курдук субвенция харчыта тыырыллыбыт. Боломуочуйа саҥалыы тыырыллан киириитин түмүгэр, үгүс улуустар үптэрин-харчыларын бэйэлэригэр ордук көдьүүстээх хайысхалары сайыннарыыга ууран куһаҕана суох көрдөрүүлэри ситиститтэрин иһитиннэрдэ. Ол курдук, үүтү туттарыы былаана 3 тыһ.тоннанан улааппыт. Туорахтаах бурдугу сайыннарыыга уонна эбии аһылыгы бэлэмнээһиҥҥэ хаһан да ылыллыбытах үүнүүнү быйыл ситистилэр. Маны таһынан, өрөспүүбүлүкэ үрдүнэн 108 кыра кыамталаах эбийиэктэри тутуу ыытылынна, мантан аҥара үлэҕэ киирдэ. Аҥардас Нам улууугар 3 саҥа хотон тутуллан киирдэ диэн кэпсээтэ.
Кини маны таһынан ыты тутуу, харайыы методикатыгар сокуоҥҥа туох саҥа уларыйыылар киирбиттэрин быһаарда.
Салгыы Алексей Еремеев уонна Александр Атласов Модукка эдэр исписэлиистэргэ ананан тутуллубут 4 квартиралаах дьиэҕэ сырыттылар. Ил Түмэн спикера эдэр учууталлары кытта көрсөн манна олохсуйан хаалар баҕалаахтарын, инники былааннарын туһунан ыйыталаста.
Бастакы квартираҕа олорор Мэҥэ-Хаҥаластан көһөн кэлбит эдэр ыаллар олорор дьиэлэрин усулуобуйата үчүгэйин, дьиэ кэргэннэригэр эбиллиини кэтэһэллэрин уонна Модут сирин сөбүлээбиттэрин туһунан иһитиннэрдилэр. «Мин Сахам сирэ XXI үйэҕэ» бүтүн өрөспүүбүлүкэтээҕи үтүө дьыала хамсааһын чэрчитинэн эдэр специалистарга анаан тутуллубут дьиэ хас биирдии квартирата иккилии хостоох, толору хааччыллыылаах.
Ил Түмэн пресс-сулууспата
Версия для печати